Lược sử Giáo xứ Trần Xá – Giáo phận Thái Bình

Năm đón nhận Tin Mừng : Cuối thế kỷ XVI

Năm thành lập Giáo họ : 1913
Năm thành lập giáo xứ: 26/05/2026

Năm xây dựng nhà thờ hiện tại : 22/02/2013

Bổn mạng : Thánh Gioan Baotixita (24/6)

Số giáo dân : 386

Địa chỉ : Nhà thờ Trần Xá, thị trấn Trần Cao, huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên. Cách nhà xứ khoảng 1km về hướng Bắc.

I- HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN Lược sử hình thành và phát triển

Trần Xá, tên Nôm là Từa, xưa kia thuộc Tổng Ba Động, huyện Phù Dung, phủ Khoái Châu, trấn Sơn Nam Thượng, sau thuộc huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên.

Trần Xá theo đạo từ rất sớm, có lẽ cùng lượt với Cao Xá, mà Cao Xá đã được Sử ký Địa phận Trung ghi nhận có từ năm 1679 bởi các cha thừa sai Dumingo. Năm 1702, cha Giovanni Mancini di San Agostino dòng ông Thánh Aucutinh đi chân đất đã được Đức Thầy Cao O.P. phú cho hai địa sở Kẻ Vân và Kẻ Sặt để giảng đạo. Trong chín năm, từ khi đến đây cho đến khi chết ngày 08/06/1711, Người đã mở mang nhiều giáo họ và rửa tội cho nhiều người trong vùng. Bấy giờ họ Trần Xá là thuộc về của xứ Vân và được coi sóc bởi các cha Aucutinh. Đến năm 1757, khi Tòa Thánh phán quyết Dòng Dumingo toàn quyền trấn nhậm Địa phận Đông, thì Dòng Aucutinh phải chịu rút. Bấy giờ họ nhà xứ chẳng còn đặt ở Kẻ Vân nữa, mà đặt ở Cao Xá, thì họ Trần Xá mới lệ vào xứ Cao Xá.

Các cụ kể lại, hồi đó, làng Từa đã có nhà thờ rồi. Nhưng đến thời bắt đạo triều Nguyễn, nhà thờ ấy chẳng còn nữa. Vào thời Tự Đức thì sự đạo khốn đốn hơn cả, vì binh Langsa đánh nước ta. Bấy giờ vua cho là người có đạo dẫn giặc vào nhà, mà ra lệnh “phân sáp”, triệt hạ các làng có đạo, đày những người có đạo vô các làng ngoại giáo, mỗi người mỗi ngả, để dân đạo không thể hiệp nhau lại mà đọc kinh xem lễ được nữa. Lại thích chữ “tả đạo” trên má làm dấu hạ nhục người có đạo. Đến sau vì bại trận trước Tây, nên người Công giáo bị đem đi xử tử nhiều lắm. Vậy Trần Xá có niềm vinh dự là có Thánh tử đạo là Cha Thánh Giuse Tuân O.P., tử đạo ngày 30/04/1861, đã được Hội Thánh tuyên phong, cùng 41 vị tử đạo khác nữa, mà hiện ở cuối nhà thờ hãy còn lăng 18 vị tử đạo được qui tập năm 1992. Khi cơn bắt đạo qua đi, thì các đấng mới thu thập án tích của các vị tử đạo trong làng để nộp lên Tòa Thánh, và trong án tích các vị ấy đều khai rằng các vị thuộc “Họ Ông Thánh Gioan Baotixita làng Trần Xá” mà án tích còn tàng trữ bên Thánh Bộ từ năm 1874 cho đến rày. Như vậy, làng Trần Xá đã nhận Ông Thánh Gioan Baotixita làm quan thầy từ lâu rồi, song le khi ấy chẳng có sắc phong đi gì, hoặc có mà đã bị đốt trong cơn bắt đạo, nên bổn đạo Trần Xá mới xin Đức Cha Trung cho được nhận Ông Thánh Gioan Baotixita cách trọng. Vậy Đức Thầy Trung ưng thuận mà ban sắc chữ Nôm cho họ Trần Xá nhận ông Thánh làm quan thầy cách trọng thể hồi năm 1913.

Về sự xây nhà thờ: hồi năm 1880, dân làng Trần Xá đưa nhà thờ ra giữa làng, đoạn mua đình Kim Trang làm nhà thờ, rồi đến năm 1914 thì xây tháp chuông, mà tháp hãy còn cho đến rày. Song le họ giáo Trần Xá ngày càng đông số, hồi năm 1916 đã là 584 nhân danh, theo Sử ký Địa phận Trung đã ghi, là họ đông thứ hai sau họ nhà xứ Cao Xá. Vậy năm 1932 thì quyết định xây nhà thờ, mà trước hết thì cả làng đào ao phía trước để lấy đất mà làm móng cho vững chắc, và việc này thì mất tới ba năm. Khi làm móng xong rồi thì trong giáo họ lại chẳng dư giả tiền bạc để xây nhà thờ. Bấy giờ ở bên Hải Dương có xứ Rùa (Đại Lộ) muốn bán khung gỗ lim nhà thờ cũ giá 6000 đồng để xây nhà thờ mới, song họ giáo chỉ có 200 đồng từ tiền bán ruộng mà thôi, đến sau bên Rùa báo là họ giảm xuống còn 2600 đồng, song vẫn còn đắt. May sao khi ấy cho cha quí hương Đaminh Trần Ngọc Châu, cha xứ Ngưỡng Nhân, bởi có công khai khẩn đất Giao Thủy và dẫn nước làm ruộng muối, được nhà nước Langsa khen thưởng, nên Người được một số tiền, và gởi cho giáo họ 2200 đồng. Số tiền này cộng với số tiền 200 của giáo họ thì được 2400, thiếu 200. Vì bên Rùa họ đang rất mong muốn xây nhà thờ mới, nên họ đồng ý giá 2400 của Trần Xá. Vậy giáo họ đã đem bộ khung nhà thờ Rùa về bằng bè và dựng lên, hoàn thành ngày 19.08.1936, như trên cửa nhà thờ có ghi vậy.

Ngày 23/07/1954, sau khi hiệp định Genève được ký kết, giáo dân Trần Xá cùng giáo dân các họ khác trong xứ Cao Xá theo cha xứ Vincentê Nguyễn Hữu Dụ O.P. vào Nam. Khi vào Nam, giáo dân Trần Xá tập trung nhiều ở hai nơi: nơi thứ nhất là giáo xứ Cao Xá Tây Ninh, đã lập được một nhà nguyện cho giáo họ, mà đến năm 2004 thì tách ra là giáo xứ Thánh Tuân, địa phận Phú Cường; còn nơi thứ hai là tại giáo xứ Tân Chí Linh, địa phận Saigon. Sau 1975, người Trần Xá đã đi định cư nhiều nơi trên thế giới.

Tiếp sau đó, giáo họ dần dần xây thêm nhiều công trình. Năm 2003, giáo họ xây dựng núi đá Đức Mẹ. Ngày 19/02/2009, Giáo họ khởi công xây dựng tháp chuông, hoàn thành và cắt băng khánh thành vào ngày 15/11/2010. Ngày 22/02/2013, giáo họ khởi công xây mới phần đầu nhà thờ, và đã được Đức Cha Phêrô Nguyễn Văn Đệ làm phép ngày 16/11/2013. Trong dịp này, đồng hương Trần Xá Miền Nam ra thăm quê cha đất tổ. Sau đó, giáo họ tiếp tục sơn mới mặt tiền, lắp đèn nhà thờ (2022), đúc chuông mới (2023).

Ngày 26/05/2026, Đức Cha Đaminh Đặng Văn Cầu ký sắc thành lập tân giáo xứ Trần Xá. Người đã trao sắc này cách long trọng cho tân xứ ngày 04/06/2026.

Nói về ơn gọi linh mục tại Trần Xá thì cũng nhiều, song phần nhiều phục vụ địa phận khác. Những cha người ta còn nhớ tới là: cha Gioan Baotixita Nguyễn Đức Hinh, cha Gioan Baotixita Nguyễn Quang Huy, cha Gioan Baotixita Trần Mục Đích O.P. con ông cố Hiếu, cha Gioan Baotixita Nguyễn Phúc Thừa con ông cố Trợ, cha Gioan Baotixita Hoàng Minh Toản, cha Giuse Nguyễn Đăng Hanh con ông cố Kiệt (Văn), cha Gioan Baotixita Nguyễn Đăng Trực O.P. con ông cố Lực. Bên ngoại thì có cha Giuse Vũ Minh Nghiệp (họ nội Hạ Lễ), cha Giuse Trần Đức Hậu O.P. (họ nội Thọ Lão). Mấy cha trẻ có cha Gioan Baotixita Hoàng Đạt bên Hoa Kỳ, cha Augustinô Nguyễn Hoàng O.F.M., cha Gioan Baotixita Trần Anh Long O.P., cha Gioan Baotixita Vũ Thạch Vịnh O.P., cha Giuse Tuân Vũ Chí Thành S.J.

II – TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG

Để duy trì và thăng tiến đời sống Đức tin, các sinh hoạt hội đoàn vẫn diễn ra sôi nổi và thường xuyên, tạo cho tinh thần của Giáo họ thêm phấn chấn và phát triển về nhiều mặt.

Do Nhóm “Tư liệu Lịch sử Giáo phận Thái Bình” biên soạn